Wat zegt een portfolio over de toekomst?

Over talenten, interesses en de vragen: wie ben ik, wat kan ik en waar wil ik naartoe?

“Wat wil je later worden?”

Het is een vraag die we jongeren al vanaf jonge leeftijd stellen. Eerst voor de lol. Later wordt het antwoord steeds serieuzer. Er moet een profiel worden gekozen, een vervolgopleiding, misschien een stage en uiteindelijk een richting voor de toekomst.

Maar hoe moet je op je zestiende weten wat bij je past als je nog maar een klein deel van de wereld hebt gezien?

Misschien hoeft een jongere het antwoord op die vraag ook helemaal niet ineens te bedenken. Misschien kan het antwoord langzaam ontstaan door te kijken naar alles wat iemand onderweg doet, ontdekt en ervaart.

Je ontdekt jezelf door dingen te doen

Je kunt een jongere honderd vragenlijsten laten invullen over interesses en talenten, maar soms ontdek je pas waar je goed in bent wanneer je het daadwerkelijk probeert.

Misschien denk je dat techniek niets voor je is, totdat je voor het eerst iets bouwt. Misschien verwacht je dat je niet kunt presenteren, totdat je enthousiast vertelt over een onderwerp waar je alles vanaf weet. Of je ontdekt tijdens een project dat je helemaal niet degene bent met de meeste ideeën, maar wél degene die ervoor zorgt dat een groep uiteindelijk iets voor elkaar krijgt.

Dat soort ontdekkingen zijn moeilijk vooraf te voorspellen.

Je moet ervaringen opdoen om erachter te komen wat bij je past.

En hoe meer verschillende ervaringen je krijgt, hoe meer je over jezelf te weten komt.

Eén ervaring zegt nog niet zoveel

Stel dat een jongere één keer een fantastische presentatie geeft. Betekent dat meteen dat presenteren een talent is?

Misschien.

Maar veel interessanter wordt het wanneer je over langere tijd kunt terugkijken.

Je ziet dat diezelfde jongere tijdens verschillende projecten steeds degene is die het verhaal presenteert. Dat anderen positieve feedback geven. Dat presentaties steeds beter worden en dat hij of zij er zichtbaar plezier aan beleeft.

Dan begint er een patroon te ontstaan.

Hetzelfde geldt voor interesses. Een kind kan een maand volledig gefascineerd zijn door dinosaurussen en daarna nooit meer naar een dinosaurus omkijken. Andere interesses keren jarenlang terug, misschien telkens in een andere vorm.

Losse momenten vertellen iets.

Patronen vertellen veel meer.

Een portfolio kan die patronen zichtbaar maken

Bij een portfolio denken we vaak aan een verzameling van het beste werk. Mooie tekeningen, goede verslagen, behaalde certificaten en projecten waar iemand trots op is.

Maar een ontwikkelportfolio kan veel meer vertellen.

Als een jongere jarenlang vastlegt wat hij onderzoekt, maakt, probeert en ervaart, ontstaat er langzaam een persoonlijk verhaal.

Welke onderwerpen blijven terugkomen? Bij welke activiteiten neemt iemand uit zichzelf initiatief? Welke vaardigheden worden steeds sterker? Waarover stelt iemand opvallend veel vragen? Wanneer wordt er doorgezet terwijl iets moeilijk is? Welke feedback komt van verschillende mensen steeds opnieuw terug?

Misschien blijkt na een paar jaar dat een jongere opvallend vaak projecten kiest waarin dieren voorkomen. Of dat iemand bij heel verschillende onderwerpen steeds weer begint te ontwerpen en bouwen. Een ander zoekt voortdurend mensen op, organiseert dingen en krijgt energie van samenwerken.

Niemand heeft vooraf hoeven zeggen: dit is jouw talent.

Het wordt zichtbaar doordat je terugkijkt naar wat iemand daadwerkelijk heeft gedaan.

Niet alleen verzamelen, maar begrijpen

Daar wordt technologie interessant. Een portfolio dat jarenlang groeit, kan uiteindelijk honderden bewijsstukken bevatten: foto's, video's, teksten, ontwerpen, onderzoeken, feedback, reflecties en resultaten.

Voor een mens wordt het steeds moeilijker om daar alle verbanden in te herkennen.

AI kan helpen om juist die patronen zichtbaar te maken. Niet door te beslissen wie een jongere is of welk beroep iemand later moet kiezen, maar door vragen te helpen beantwoorden.

Welke interesses keren steeds terug? Welke vaardigheden worden in verschillende situaties zichtbaar? Waarin is duidelijke groei te zien? Welke onderwerpen heeft iemand nog nauwelijks verkend? En welke combinatie van interesses is misschien opvallend?

Zo wordt een portfolio niet alleen een archief van het verleden, maar een hulpmiddel om na te denken over de toekomst.

Je hoeft op je zestiende nog niet te weten wat je later wordt

Misschien moeten we jongeren daarom minder vaak vragen wat ze later willen worden. Want daarmee lijkt het alsof er ergens één juist antwoord verstopt zit dat ze zo snel mogelijk moeten vinden.

Veel interessantere vragen zijn: waar word je nieuwsgierig van? Waar krijg je energie van? Wat kun je inmiddels goed? Wat wil je nog proberen? Met welke problemen houd je je graag bezig? En in welke omgeving kom jij het beste tot je recht?

De antwoorden daarop mogen veranderen.

Sterker nog: dat zullen ze waarschijnlijk doen.

Een kind van tien hoeft niet dezelfde interesses te hebben als diezelfde jongere op zijn zestiende. En iemand van achttien hoeft al helemaal niet te weten welk werk hij op zijn veertigste wil doen.

Van “wat wil je worden?” naar “wat ontdek je over jezelf?”

Dat is uiteindelijk wat we graag zouden willen dat een portfolio binnen Lutra wordt. Niet een digitale map waarin we zoveel mogelijk bewijs verzamelen om aan te tonen dat een jongere ergens goed genoeg voor is. Maar een plek die jarenlang met iemand meegroeit.

Een plek waarin je kunt terugzien wat je hebt geprobeerd, waar je nieuwsgierig naar was, welke vaardigheden je hebt ontwikkeld, welke uitdagingen je bent aangegaan en waar anderen iets bijzonders in jou zagen.

Zodat de grote vragen over de toekomst niet op één moment beantwoord hoeven te worden.

Wie ben ik? Wat kan ik? Waar krijg ik energie van? En waar wil ik vanaf hier naartoe?

Misschien vertelt één project daar nog maar weinig over. Maar honderden ervaringen, verspreid over jaren, kunnen samen een verrassend duidelijk verhaal gaan vertellen.